fbpx

Huilend zit ik in de auto. Ik probeer te begrijpen wat er nu net gebeurd is… ben ik nou echt akkoord gegaan met het overnemen van extra lessen? Terwijl ik het gesprek met mijn leidinggevende juist was ingegaan om mijn veel te hoge werkdruk te bespreken, en de effecten daarvan op mijn gezondheid?

We schrijven eind 2017. Ik ben werkzaam in het onderwijs, en doe mijn werk met veel plezier. Ik geniet van de contacten met de leerlingen en het lesgeven… alleen voel ik de laatste tijd de druk wel toenemen. Door reorganisaties zijn er wat collega’s uitgevallen. Iedereen is gespannen, er is veel frustratie, en ik ben gevoelig voor dat soort dingen. Geen wonder dus dat mijn gezondheid eronder begint te lijden. Het begint met wat hoofdpijn en spierpijn in mijn schouders. Daar komt al snel keelpijn bij, en op een gegeven moment krijg ik structureel last van oorsuizen. Op het moment dat ik vanwege mijn slechte concentratievermogen een boete rijd op de flitspaal vlakbij mijn huis (die ik al twintig jaar lang dagelijks passeer), realiseer ik me dat het mis is. Ik schrijf die avond een mail aan mijn leidinggevende waarin ik de situatie uitleg en verzoek om een gesprek.


Niet de steun waar ik op hoopte

Ik heb enorm behoefte aan rust, aan tijd om weer even op te laden. Ik ben niet burnout, maar ik steven er wel met grote passen op af… om het zover niet te laten komen, wil ik met mijn werkgever samen zoeken naar oplossingen – zodat ik gezond blijf, en zij duurzaam van mijn talenten kunnen blijven genieten.

Het gesprek loopt echter heel anders dan ik had gehoopt. Mijn leidinggevende is blij me te spreken, want een collega staat op instorten… en die examenklas van haar moet dus tijdelijk overgenomen worden door iemand anders. Ter compensatie kunnen we dan wel iets aan mijn surveillance doen – dat geeft mij wat lucht, en die extra klas is een parallelklas dus daar heb ik toch weinig voorbereiding aan. Ik word volledig overrompeld, en hoor mezelf tot mijn grote verbazing ja zeggen…

Herken je jezelf in dit verhaal? Overkomt het jou ook dat je achteraf merkt dat je wéér ja hebt gezegd, terwijl je zo graag nee had willen zeggen? Zeker als je al wat wankel staat, is het ontzettend moeilijk om nee te zeggen. En als je dan overvallen wordt met een vraag, of als iemand iets niet vraagt maar het simpelweg verwacht, is het soms bijna ondoenlijk… Ik leg je graag uit hoe het anders kan.

Van voelen….

De eerste stap om je grenzen te gaan aangeven, is om ze weer te voelen. Pas als jij je ervan bewust wordt dat je iets niet wilt, kun je dit naar buiten toe communiceren. Veel mensen zijn echter ver verwijderd geraakt van hun gevoel. Als kind wordt je er vaak mee geconfronteerd dat je je gevoel niet mag uiten – het is onbeleefd om weg te trekken als die ene niet-zo-fris-ruikende oudtante je een dikke pakkerd wil geven, als je boos wordt omdat je verliest bij een spelletje moet je je niet zo aanstellen, en als je verdrietig bent om iets kleins (althans, klein in de ogen van anderen) moet je ‘gewoon even flink zijn’. Dit onvermogen om te kunnen handelen naar je gevoel, creëert een bijzonder oncomfortabele situatie – en voor veel mensen is het de makkelijkste oplossing om dan hun gevoel maar af te sluiten. Als je er toch niet naar kan handelen, wat moet je er dan nog mee?

Ik spreek veel mensen die zeggen, ‘ik weet eigenlijk niet eens wat ik wil’. Of ‘op dat moment had ik echt niet door dat ik het niet wilde, dat voelde ik pas achteraf’. De eerste stap om grenzen te kunnen aangeven, is ze weer te gaan voelen. Tijdens mijn coachsessies gebruik ik hier heel simpele, lichaamsgerichte oefeningen voor. Voelen, dat doe je in je lijf – en daar gaan we dus mee oefenen. Ik loop bijvoorbeeld naar de coachee toe en laat haar aangeven wanneer ik te dichtbij kom. Of ik zet twee knuffels neer en vraag iemand echt in haar lijf te voelen naar welke van de twee ze het liefste toe wil lopen. Langzaam trainen we zo het bewustzijn van lichamelijke sensaties, zodat mensen weer contact krijgen met hun gevoel.

… via keuzes maken…

De volgende stap is om te bepalen wanneer je wel en niet naar je gevoel wilt handelen. Dit is een keuze, en soms zul je ervoor moeten kiezen iets toch te doen, ook al krijg je er een ‘nee-gevoel’ bij. De administratie moet echt even gedaan worden, in de supermarkt kun je degene achter je niet neerhoeken als die te dichtbij komt, en hoewel je er niet dansend van door de kamer gaat huppelen zul je toch je wegenbelasting moeten betalen.

Maar in heel, héél veel situaties mag je wél luisteren naar je gevoel. Als jij het niet fijn vindt om naar een drukke winkel te gaan, mag je een rustig moment uitzoeken of je boodschappen online bestellen. Als je op een verjaardag bij binnenkomst liever niet iedereen een hand geeft, mag je gewoon even zwaaien en gaan zitten. Als je geen zin hebt in dat personeelsfeestje, hoef je niet te gaan.

Zodra je weer in contact bent met je gevoel, en dus echt ervaart wat je wel en niet wilt, heb je de vrijheid om heel bewust te kiezen wanneer je er wel of niet naar handelt. Eén van de redenen dat mensen het vaak moeilijk vinden om weer te gaan voelen, is dat ze bang zijn dat ze ‘er dan wat mee moeten’ – maar dat bepaal je altijd nog zelf. Voelen dat je iets niet wilt en het toch doen, is een stap vooruit ten opzichte van niet eens voelen dat je het niet wilt (maar er achteraf wel doodmoe, verdrietig en leeggezogen door zijn).

… naar handelen.

In situaties waar je wél iets met je gevoel wilt doen, kom je in actie. Dit doe je in het begin met knikkende knietjes. Je belt je leidinggevende op dat je niet meer elke week onbetaald wilt overwerken. Je zegt nee als je collega vraagt of je iets wil overnemen. Als je vriendin vraagt of je wilt komen klussen in haar nieuwe huis, baken je duidelijk af hoeveel tijd je daaraan wilt besteden. Kortom, je gaat je grenzen aangeven.

Is dit makkelijk? Nee… want dan deed je het immers allang. Het is pittig om zo’n diep ingesleten patroon te veranderen. Je betrapt jezelf er in het begin op dat je terugvalt in je oude mechanismen (zoals bijvoorbeeld tegen jezelf zeggen dat het ‘echt zo erg niet is’, of vage hints geven en hopen dat anderen die oppikken). Tijdens een coachtraject besteden we dus ook aandacht aan deze vaardigheid – niet alleen door erover te praten, maar ook door het te oefenen en te onderzoeken wat er op die momenten met je gebeurt.

De voordelen ervaren

Hoe vaker je iets doet, hoe beter je erin wordt. Dat geldt zeker ook voor het voelen en aangeven van je grenzen. Dit kost tijd, dus wees hierin mild naar jezelf – maar langzaamaan zul je gaan ervaren dat je steeds makkelijker aangeeft wat je niet wilt, of juist wat je nodig hebt. Mensen zullen je niet gaan haten, ze blijven je nog steeds waarderen.

Er zullen altijd momenten blijven dat je toch merkt dat je iets tegen je zin doet, of dat het je niet lukt om nee te zeggen. Maar je wordt er steeds beter in, en je begint al vrij snel de fijne gevolgen te ervaren: je hebt meer tijd voor de dingen die je echt belangrijk vindt, je voelt je rustiger en je slaapt beter. Als je door overbelasting lichamelijke klachten had ontwikkeld, nemen deze langzaam af.

En als het niet lukt?

Als je nu denkt, ‘lekker makkelijk Monique, ik probeer dit heus wel, maar het lukt me gewoon niet’, dan begrijp ik je. Echt. Het is ontzettende moeilijk. Het kost tijd, inspanning, herhaling, oefening… en zelfs dan blijft het een levenslange leercurve. Wat mij erg geholpen heeft is om er hulp bij te vragen. Samen met verschillende coaches heb ik onderzocht waar mijn patroon vandaan kwam, hoe het ontstaan was, waarom ik er aan vast hield, en hoe het zou zijn om het los te laten.

In verschillende settings ben ik gaan oefenen, oefenen, oefenen…. tot ik er steeds beter in werd. Ben ik volleerd? Neuh… maar wel een stuk verder dan ik een paar jaar geleden was. Omdat ik zelf weet hoe moeilijk het is, en welk proces je kan gebruiken om het te veranderen, kan ik andere mensen hier nu mee helpen. Dus als je voelt dat het voor jou nu tijd is om voor jezelf te gaan kiezen, om de regie over je eigen agenda weer terug te pakken, kijk dan eens hier wat ik voor je kan betekenen.